Göl nedir göl çeşitleri nelerdir göller nasıl oluşur Türkiyenin

Göller

Göl : Karalar üzerindeki çukur alanlarda birikmiş ve belirli bir akıntısı olmayan durgun su kütlelerine göl denir.



Göller tek tek bulundukları gibi yan yana birden fazla da bulunabilirler. Göllerin yan yana bulundukları bölgelere göller yöresi denir.

Göllerin Özellikleri

Göllerin bulundukları bölgenin iklimi, jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri;

  • Gölün büyüklüğü: Dünya üzerindeki göllerin büyüklükleri değişkendir. Peki Dünyanın en büyük gölü hangisidir?



    Hazar Gölü  Dünya’nın en büyük gölüdür. Alanı 424.000 km2 dir.
  • Gölün beslenmesi : Göller, yağış suları, akarsular ve kaynaklar tarafından beslenir.Göllerin su seviyeleri beslenmeye bağlı olarak değişir. Bazı göller fazla sularını bir akarsu ile deniz boşaltır. Bu akarsulara göl ayağı ya da gideğen denir. Göle su taşıyan akarsulara ise geleğen denir.



    Örneğin Manyas ve Ulubat (Apolyont) gölleri bir akarsu ile sularını Marmara Denizi’ne boşaltır.
  • Gölün derinliği : Tektonik ve krater göllerinin derinlikleri genellikle fazladır.



    Dünya’nın  en derin gölü tektonik bir göl olan Baykal Gölü’dür.
  • Göl suyunun tuzluluğu : Göl sularının içinde çözünmüş halde madensel tuzlar bulunmaktadır. Buharlaşma nedeniyle göl suyunun tuz yoğunluğu artar. Özellikle kapalı havzalarda yüzeyden akış olmadığı için göl suları tuzludur.

     

    Örneğin ülkemizdeki Burdur Gölü ve Tuz Gölü’nün suları tuzludur.



    Açık havza göllerinde ise, sular yüzeyden boşaldığı için madensel tuz oranı düşük, buna bağlı olarak sular tatlıdır.
  • Göl suyunun sıcaklığı : Göl suyunun sıcaklığı, gölün bulunduğu enleme, iklim koşullarına ve mevsime göre değişir.



    Ayrıca gölün derinliği, gölün bulunduğu yükselti ve gölü besleyen sular da göl suyunun sıcaklığı üzerinde etkilidir.
  • Göl suyunun hareketliliği : Göl suyunun hareketliliği üç nedene bağlıdır

     

  • Gölün beslenmesine ve havzadaki iklim koşullarına bağlı oluşan seviye farkı nedeniyle su seviyesinde değişiklik olur.
  • Göl yüzeyinde rüzgarlar etkisiyle dalgacıklar oluşur.
  • Göl yüzeyinin bir bölümündeki basınç değişmeleri alçalma ve yükselme şeklindeki ritmik hareketlere neden olur. Bunlara duran dalga ya da seş (seiches) dalgaları denir.

Göl Tipleri

Göller, göl çanağının oluşum özelliklerine göre yerli kaya gölleri ve set gölleri olarak iki ana bölümde toplanır.

Yerli Kaya Gölleri

Göl çanağının çeşitli nedenlerle ana kaya üzerinde  oluşturduğu göllerdir. Göl çanağını oluşturan etkene göre 4 gruba ayrılır.

Tektonik Göller



Yerkabuğunun tektonik hareketleri sırasında oluşan çanaklardaki göllerdir.

Volkanik Göller



Volkanik patlamalar ile oluşan çanaklardaki göllerdir. Krater gölü, kaldera gölü ya da maar gölü gibi çeşitleri vardır.

Karstik Göller



Eriyebilen kayaçların bulunduğu yerlerde oluşan göllerdir.

Buzul Gölleri



Buzullaşma döneminde buzulların aşındırmasıyla oluşan çanaklardaki göllerdir.

Göl Tipleri

Göller, göl çanağının oluşum özelliklerine göre yerli kaya gölleri ve set gölleri olarak iki ana bölümde toplanır.

Set Gölleri



Çöküntü çukurlarının, vadilerin ya da koyların önünün bir setle kapatılması sonucu oluşan göllerdir.

Alüvyal  Set Gölleri



Akarsuların yan kollarının taşıdıkları alüvyonlarla ana akarsuyun önünü kapatması ile oluşan göllerdir.

Kıyı Set Gölleri



Deniz akıntılarının oluşturduğu kıyı kordonlarının koyların önünü kapatmasıyla oluşan sığ göllerdir. Bu göllere lagün adı da verilir.

Moren Set Gölleri



Buzullardan çıkan suların önünün moren setleri ile kapatılması sonucu oluşan göllerdir.

Heyelan Set Gölleri



Akarsu vadisinin önünün, toprak kayması sonucunda toprak kütlesi tarafından kapatılmasıyla oluşan göllerdir.

Volkanik Set Gölleri



Volkanik olaylar sırasında çıkan lavların bir çukurluğun önünü kapatmasıyla oluşan göllerdir.

Yapay Set Gölleri



Akarsu vadisinin önünün yapay bir setle kapatılması ile oluşan baraj gölleridir. Baraj gölleri enerji üretmek, içme ve sulama suyu sağlamak, erozyonu önlemek, taşkınlardan korunmak amacıyla yapılır.

Türkiye’de Göller


                 Türkiyenin akarsu göl ve barajlarını gösteren karita

Ülkemizde göller, göl oluşumuna uygun koşulların bulunduğu Marmara, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Akdeniz  Bölgesi’nde yoğunlaşmıştır. Özellikle Akdeniz Bölgesi’nin  batı kesiminde, göllerin kümelenmiş olduğu bir alan bulunmaktadır. Buraya Göller Yöresi adı verilir.

Göller Yöresi



Batı Toroslar’ın iç bölümünde kümelenen Beyşehir, Eğridir, Burdur, Suğla, Kovada, Acıgöl, Salda ve Yarışlı göllerinin bulunduğu alana göller yöresi adı verilir.

Yerli Kaya Gölleri

Tektonik Göller



Sapanca Gölü, İznik Gölü, Ulubat Gölü, Manyas Gölü, Eber Gölü, Akşehir Gölü, Eğirdir Gölü, Acıgöl, Burdur Gölü, Beyşehir Gölü, Kovada Gölü, Suğla Gölü, Seyfe Gölü, Tuzla Gölü, Tuz Gölü, Hozapin Gölü.

Volkanik Göller



Acıgöl (Konya), Acıgöl (Nevşehir), Nemrut Gölü

Karstik Göller



Sultan Obruk Gölü, Çıralıdeniz Gölü, Meyil Gölü, Pozan Gölü, Avlan Gölü, Karagöl.

Buzul Gölleri



Uludağ, Geyik Dağları, Boklar Dağları, Aladağ, Munzur Dağları, Doğu Karadeniz Dağları, Cilo Dağları, Hakkari Dağları.

Ülkemizde doğal setleşmelerle oluşan göller oldukça fazladır.

Set Gölleri

Alüvyal Set Gölleri



Akgöl
, Eymir Gölü, Mogan Gölü, Marmara Gölü, Bafa Gölü, Köyceğiz Gölü, Balık Gölü.

Kıyı Set Gölleri



Terkos
, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Büyük Menderes deltasındaki lagünler (Karinegölü, Deringöl, Akgöl, Dalyan), Kızılırmak deltasındaki lagünler (Balıkgölü, Limangölü, Tuzlugöl, Karaboğazgölü), Yeşilırmak deltasındaki lagünler (Semenlikgölü)
 

Moren Set Gölleri : Uludağ, Geyik Dağları, Boklar Dağları, Aladağ, Munzur Dağları, Doğu Karadeniz Dağları, Cilo Dağı, Hakkari Dağları (Moren set gölleri ülkemizde buzullaşmanın görüldüğü yukarıda belirtilen yüksek dağlarımızda bulunurlar.)

Heyelan Set Gölleri



Yedigöller
, Abant Gölü, Borabay Gölü, Sera Gölü, Tortum Gölü

Volkanik Set Gölleri



Çıldır Gölü, Erçek Gölü, Haçlı Gölü, Nazik Gölü, Van Gölü

Yapay Set Gölleri



Kadıköy Gölü, Büyük Orhan Gölü, Güzelhisar Gölü, Topçam Gölü, Gülüç Gölü, Çubuk Gölü, Hirfanlı Gölü, Sille Gölü, Çakmak Gölü, Uzunlu Gölü, Keban Gölü, Kartalkaya Gölü, Kozan Gölü, Atatürk Gölü, Demirdöven Gölü, Göksu Gölü

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !