Okyanuslar ve Denizler

Okyanuslar ve Denizler

 

Okyanus, Deniz

Yerküre’nin çukur yerlerini dolduran ve birbiriyle bağlantısı bulunan su kütleleri okyanusları ve denizleri oluşturur.



Okyanus :
Kıtaları birbirinden ayıran geni su kütlelerine okyanus denir. Örnek : Atlas Okyanusu, Büyük Okyanus (Pasifik Okyanusu), Hint Okyanusu

                                                   

Deniz : Okyanusların kıta içlerine doğru uzanan kollarına deniz denir. Denizler okyanuslarla bağlantılarına göre ikiye ayrılır.

Kenar Deniz :
Okyanus kıyılarında, okyanuslardan adalarla ayrılan denizlere denir. Örnek : Japon Denizi, Çin Denizi (Sarı Deniz), Umman Denizi, Kuzey Buz Denizi, Antiler, Tasman Denizi, Mercan Denizi, Bering Denizi, Karayip Denizi



İç Deniz :
Okyanuslara boğazlar aracılığıyla  bağlanan kara içlerine sokulmuş denizlere denir. Örnek : Akdeniz, Kızıldeniz, batlık Denizi, Karadeniz, Marmara Denizi, Azak Denizi

Okyanuslarla Denizlerin Karşılaştırılması

Okyanuslarla denizlerin özellikleri birbirinden farklıdır.

 

OKYANUSLAR

DENİZLER

DERİNLİK

Denizlere oranla derinlik daha fazladır.

Okyanuslara oranla derinlik daha azdır.

KAPLADIĞI ALAN

Denizlere oranla kapladığı alan daha geniştir.

Okyanuslara oranla kapladığı alan dardır.

KARALARDAN ETKİLENME

Denizlere oranla karaların sıcaklık koşullarından daha az etkilenirler.

Okyanuslara oranla karaların sıcaklık koşullarından daha çok etkilenirler.

TUZLULUK

Okyanusların tuzluluğu %033,5 - %0 37,5 arasında değişir.

Denizler bulundukları alanların özelliklerinden daha kolay etkilenirler ve tuzlulukları daha çok değişir. Denizlerin Tuzluluğu %01,5 - %065 arasında değişir.

AKINTILAR

Sürekli rüzgarların etkisiyle büyük akıntı sistemleri görülür.

Seviye ve yoğunluk farklarıyla oluşan küçük akıntı sistemleri görülür.

Deniz suyunun Sıcaklığı

Deniz suyu sıcaklığının yatay dağılışı enleme, akıntılara, mevsime, yoğunluğa (tuzluluğa) buzullarla bağlı olarak değişir. Denizlerde bulunan buzullar iki türlüdür.

Aysberg (Buz dağı)


aysberg buz dağı

Buzullardan kopup, denize kadar ulaşan  kalın buzul parçaları deniz içinde  ilerlemeye devam eder. Buzun yoğunluğu, deniz suyunun yoğunluğundan az olduğu için su tarafından kaldırılır. Yüzlerce metre kalınlıkta ve kilometrelerce uzunluktaki bu buz dağlarına aysberg denir.

UYARI : Deniz suyu sıcaklığını etkileyen temel etken enlemdir. Ekvator’a  yakın enlemlerde deniz suyu sıcaklığı yüksektir. Kutuplara yaklaştıkça su sıcaklığı azalır. Tatlı su 0° C de donar. Tuzlu su ise yaklaşık -2°C donar. Bu nedenle Ekvator’dan kutuplara doğru deniz suyunun donma olasılığı artar. Kutup çevrelerinden denizlere katılan aysbergler akıntıların etkisiyle Kuzey Yarım Küre’de 40° enlemine, Güney Yarım Küre’de ise 35° enlemine kadar inebilir.

Bankiz : Kutup çevresindeki denizlerde, suyun donması ile oluşan buz kütleleridir. Donma, kıyılarda başlar ve sıcaklık düştükçe artar. Deniz yüzeyini kaplayan buz kristalleri gittikçe kalınlaşır, Buz tabakası halini alır. Bankiz adı verilen buz tabakası yaz aylarında sıcaklığın artması ile küçülerek dağılır.

Deniz Suyunun Tuzluluğu

Bir litre deniz suyunda erimiş halde bulunan madensel tuzların gram olarak ağırlığına tuzluluk oranı denir. Deniz suyunun tuzluluğu litre/gram   ya da %0 olarak ifade edilir. Tuzluluk oranı okyanuslarda %0 33,5 - %0 37,5 arasında, denizlerde %0 1,5 - %0 65 arasında değişir. Deniz suyunun tuzluluğunu değiştiren etmenler aşağıda sıralanmıştır.

Buharlaşma : Deniz suyunun buharlaşması tuzluluğunu artırır.

Yağış Miktarı : Yağış miktarı arttıkça deniz suyunun tuzluluğu azalır.

Akarsu Sayısı ve Akım Miktarı : Denize ulaşan akarsu sayısı ve akarsuyun taşıdığı su miktarı arttıkça, deniz suyunun tuzluluğu azalır.

Buzul Oluşumu :  Deniz suyunun karalarda buzul olarak birikmesi ya da deniz suyunun donması tuzluluğu artırır. Kar ve buzul erimeleri ise tuzluluğu azaltır.

Deniz Suyunun Hareketleri

[Resim: deniz2fw1.gif]

Deniz suları akarsular, rüzgarlar, buzullar gibi aşındırma ve biriktirme yolu ile yeryüzünü şekillendirir. Deniz suları çeşitli etkenlerle hareket etmektedir.

[Resim: deniz4ai7.gif] 

Bu hareketlerden en etkili olanlar,

  • Dalgalar
  • Gel-git
  • Akıntılar

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !